fbpx
Beeld PosadMaxwan

Emoties maken de stad

De stad bestaat uit herinneringen en emoties. En betekent daardoor voor iedereen iets anders. Om tastbaar te maken hoe we de stad ervaren vanuit verschillende perspectieven heeft A.ZINE in samenwerking met PosadMaxwan strategy x design het afgelopen jaar een reeks zachte kaarten gemaakt. Voor de laatste kaart  hebben we samen met Emotion Studio emoties als drijfveren voor het bewegen door de stad onderzocht. Maar kunnen we de stad wel ontwerpen vanuit emoties?

Het maken van de laatste zachte kaart startte bij het zoeken naar een manier om de stad weer te geven door de ogen van onze ouderen in de samenleving. Hoe vervult de stad de behoefte van zijn oudere inwoners? En verandert deze manier van kijken de manier waarop wij de stad ontwerpen en plannen? De zoektocht op welke manier een interactieve kaart daarbij zou helpen, leidde tot een bijzondere samenwerking met Emotion Studio.

Dit onderzoek- en innovatiebureau, spin-off van de faculteit Industrial Design Engineering, TU Delft, combineert wetenschappelijke expertise op het gebied van emoties, gedrag en geluk met een achtergrond in ontwerp. In de ontwikkeling van de zachte kaart lieten we uiteindelijk de specifieke doelgroep los en ontwikkelden we een methode hoe je vanuit dertien fundamentele behoeften de stad kan analyseren.

Emoties zijn universeel
De theorie van de dertien fundamentele behoeften is opgesteld door Prof. Pieter Desmet en Dr. Steven Fokkinga, oprichters van Emotion Studio. We ontmoeten elkaar digitaal in een workshop waarbij ze ingaan op de werkwijze van hun studio en hun theorie. “Emoties zijn universeel en iedereen heeft ze de hele dag. Ze zijn goed te identificeren en te meten. Emoties vormen onze gewoonten en ons gedrag, want ze zijn gekoppeld aan diepere behoeften en waarden. En het vervullen van deze behoeften is essentieel voor ons om te overleven en te groeien.”

Emoties vormen onze gewoonten en ons gedrag, want ze zijn gekoppeld aan diepere behoeften en waarden

Emotion Studio benut emoties en de daaraan gekoppelde behoeften daarom als startpunt van het ontwerp- of onderzoeksproces. Op basis van onderzoek en voortbouwend op de piramide van Maslow hebben zij dertien fundamentele behoeften en 52 subbehoeften geformuleerd. In tegenstelling tot de piramide van Maslow kennen deze dertien geen hiërarchische volgorde. Ook hoeven ze niet continu volledig vervuld te worden. “De dertien behoeften zijn als vitaminen: je hebt ze allemaal nodig, maar het verschilt per persoon, per levensfase of situatie in welke mate je ze nodig hebt.”

Lage Erfbrug in Rotterdam Foto Sophie Kelder

Vanuit de behoeften ontwerpen
Vanuit de verschillende behoeften handelen wij; ondernemen we actie. De typologie van Pieter en Steven/Emotion Studio helpt deze behoeften beter te begrijpen en daardoor ook in te kunnen zetten in het ontwerpproces. Door behoeften te categoriseren kan je in een ontwerp of onderzoeksproces specifieke behoeften die versterkt of vermeden moet worden, uitlichten of juist ontdekken welke gemist worden. Het biedt een nieuw perspectief op de product of dienst. Een mooi voorbeeld, dat beschreven staat in het artikel van Pieter en Steven, is het ontwerp van een rolstoel voor kinderen, waarbij gestart is met de behoeften waar het product bewust of onbewust een negatief effect op heeft.

In het onderzoek kwam naar voren dat de klassieke rolstoel bij verschillende gebruikers hun behoefte aan autonomie in de weg stond. Hoewel de stoel de vrijheid gaf om te bewegen en je te verplaatsen, representeerden de hendels van de stoel in de ogen van deze kinderen de afhankelijkheid van een ander persoon. In het nieuwe ontwerp is daarom de hendel veel meer geïntegreerd vormgegeven. Om tot dit inzicht te komen moet je dus eerst vragen naar de emoties die de kinderen ervaren wanneer zij de rolstoel gebruiken en begrijpen waar deze emoties uit voort komen.

Behoeften vertalen naar stadse elementen
Vanuit de theorie van de dertien fundamentele behoeften kunnen we dus op een andere manier naar een ontwerp kijken en daar waar nodig ook het ontwerp aanpassen. Hoe werkt dit in de architectuur en stedebouw? PosadMaxwan en Emotion Studio zijn de uitdaging aangegaan om de relatie tussen emoties, behoeften, activiteiten en ruimtelijke elementen in de stad Rotterdam nader te onderzoeken en bloot te leggen.

De zachte kaart geeft een eerste inzicht in hoe de stad onze fundamentele behoeften faciliteert of juist in de weg zit

De zachte kaart (afbeelding 1) geeft een eerste inzicht in hoe de stad onze fundamentele behoeften faciliteert of juist in de weg zit. Er ontstaat bijna een soort Funda-systeem, waarbij je op wijkniveau kan aanklikken welke behoeften je belangrijk vindt waar deze wijk potentieel in kan voorzien. Je kan zien welke potentie de wijk heeft om goed (hoge score) of minder goed (lage score) aan de verschillende behoeften te voldoen.

Afbeelding 1 – Blauw is een hoge score, geel gemiddeld, rood laag

Neem een kijkje in de intractieve zachte kaart en trek zelf je conclusies:

Bekijk een grotere versie van de interactieve zachte kaart via deze link!

Interactie
Emotion Studio en PosadMaxwan hebben daarvoor verschillende ruimtelijke elementen of functies in de stad gekoppeld aan de dertien behoeften. Ook ruimtelijke analyses, zoals de walkability analysis (ook gebruikt in de zacht kaart over de beloopbaarheid van basisscholen zijn daaraan toegevoegd. Het is een complexe hoeveelheid aan indicatoren die allen iets zeggen over de mogelijkheid om aan bepaalde behoeften te kunnen voldoen. Het koppelen van de theorie van de fundamentele behoeften aan de data in de fysieke leefomgeving is echter best lastig. Iedereen is tenslotte verschillend en ervaart de stad en zijn onderdelen dan ook anders.

Wat een ruimte of een object daadwerkelijk betekent voor het individu is iets wat ontstaat in de interactie tussen mens en ruimte of object

Zo zegt Pieter: “Er zijn archetypes, maar wat de ruimte of het object daadwerkelijk betekent voor het individu is iets wat ontstaat in de interactie tussen mens en ruimte of object.” Er zijn bepaalde aannames waarvan we vrij zeker zijn dat die kloppen. Zo vervult een winkel in de buurt zeer waarschijnlijk voor veel mensen de behoefte om in eten en verzorgingsproducten te voorzien (fitheid, comfort).

Tegelijkertijd kan een stedelijk element als een bankje voor verschillende mensen in totaal verschillende behoeften voldoen of deze juist tegenwerken. Denk aan het vervullen van verbondenheid omdat je daar met iemand afspreekt of juist een gevoel van onveiligheid omdat het ook dé ontmoetingsplek voor anderen is laat in de nacht. De uitkomsten van de kaart zijn dus zeer genuanceerd en vragen om een kwalitatieve toetsing.

Onverwachte behoeften
Met Sophie Kelder, werkzaam bij Emotion Studio, liep ik daarom door haar woonomgeving in Rotterdam: door de wijk Het Nieuwe Westen. Sophie benoemt verschillende elementen waar zij bepaalde behoeften mee vervult of juist niet en het valt mij op dat ze ook best wat dingen noemt, die nog niet in de Zachte kaart gevangen zijn.

Als de brug dicht gaat, loop je even door een stroom van allerlei verschillende mensen. Ik voel me dan onderdeel van de stad

Zo benoemt ze bij de Lage Erfbrug: “Als de brug dicht gaat, loop je even door een stroom van allerlei verschillende mensen. Ik voel me dan onderdeel van de stad. En als de brug open is, is dat een verplicht moment van rust.” De brug is dus voor haar gekoppeld aan de fundamentele behoefte community (gemeenschap) en comfort. Een koppeling die niet vanzelfsprekend is en enkel door dit gesprek bewust gemaakt wordt. Deze persoonlijke ervaringen kunnen ter inspiratie dienen voor ontwerpers.

Geen universele koppeling
Je kan dus bediscussiëren of de indicatoren die zijn gebruikt in de kaart volledig zijn. Een behoefte als schoonheid is zeer lastig te vangen in harde, geografisch uit te drukken data. In de samenwerking voor A.ZINE was er beperkte tijd en beperkte toegang tot data. Het is een eerste grove schets.

Zo wordt schoonheid ingevuld met de hoeveelheid groen, de mate van luchtvervuiling, geluidsoverlast en de openbare verlichting. Je kan je afvragen of dit volledig is. De gebouwde omgeving is bijvoorbeeld helemaal niet meegenomen. En uiteraard is schoonheid gekoppeld aan persoonlijke smaak, opvoeding, herinneringen, noem maar op. Hoewel de behoeften dus universeel zijn, zijn de koppelingen tussen de fysieke elementen en de manier waarop ze activiteiten beïnvloeden om een behoefte te vervullen, dat zeker niet.

Foto Sophie Kelder

De potentie van Rotterdam
Hoewel je op basis van de kaart, gezien bovenstaande overwegingen, geen harde conclusies kan trekken over waar in Rotterdam de meeste mogelijkheden zijn om aan al je behoeften te voldoen, kan je wel aannemelijk maken dat meer gemengde gebieden meer mogelijkheden bieden (Stadsdriehoek). En dat dus mensen deze gebieden (die hoog scoren op het vervullen van veel verschillende behoeften) waarschijnlijk ook als prettiger ervaren dan de gebieden die lager scoren.

Sommige fysieke elementen de potentie hebben om veel verschillende behoeften te vervullen, zoals groen

Een tweede conclusie uit de kaart is dat sommige fysieke elementen de potentie hebben om veel verschillende behoeften te vervullen, zoals groen. Meer groen draagt bij aan het vervullen van de behoeften aan fitheid, schoonheid, stimulatie en verbondenheid. Ook valt op dat het vervullen van de behoefte aan veiligheid erg uiteenloopt in de stad (10 voor o.a. de wijken Stadsdriehoek, Blijdorp en een twee voor de wijk Feijnoord).

Emoties als ontwerptool voor de stad
De belangrijkste conclusie is wat mij betreft echter dat wij (PosadMaxwan, Emotion Studio en ik) anders zijn gaan kijken naar de fysieke elementen, zoals een druk plein of een zitplek in de stad. Met welke fysieke eigenschappen van de stad worden bepaalde behoeften wel of niet vervuld? En hoe werkt dat precies? Met welke emoties ervaren wij de stad? Daar het gesprek over voeren, kan volgens mij een vernieuwend vertrekpunt zijn van een ontwerpproces en dat levert nieuwe inzichten op.

De zachte kaart van Rotterdam helpt om een eerste beeld te krijgen van de manier waarop behoeften worden vervuld en kan ook het startpunt zijn voor dat gesprek. Er zit ontzettend veel informatie in de kaart. Ik nodig je uit om dit beeld kritisch te bekijken en zelf na te gaan hoe jij de stad ervaart.


Bron
Desmet, P. & Fokkinga, S. (2020).Beyond Maslow’s Pyramid: Introducing a Typology of Thirteen Fundamental Needs for Human-Centered Design. Multimodal Technol. Interact. 38 (40). doi: 10.3390/mti4030038


De zachte kaart   
Het maken van de reeks zachte kaarten was bepaald geen gemakkelijke opgave. Uit een zachte kaart haal je niet snel harde conclusies. Een zachte kaart vraagt om hard te maken data, vooral aangevuld met kwalitatief onderzoek. We kunnen data zeker benutten in het denken over en ontwerpen aan de stad. Door middel van data kunnen we een nieuw perspectief krijgen op de stad, maar het is vooral het denkproces achter de analyse, achter het maken van slimme koppelingen tussen verschillende datasets en het visualiseren daarvan, waar de vernieuwende perspectieven ontstaan.


Deze zachte kaart en dit artikel zijn tot stand gekomen met dank aan Emotion Studio en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.